Frå Boka Aurdalskyrkja av Ivar Aars
Det har vori mange kyrkjeklokker i Aurdalskyrkja. I
stavkyrkjetidi var det både klokker i kyrkjetårnet og i eigen stupul, ei ordning
som er særleg typisk for Valdres – elles i landet er det som regel anten
stupul (fritståande klokketårn) eller klokker i kyrkjetårnet. Og for å
gjera det endå meir variert – i Reinli kyrkje var det ein stupul der det
opphavleg berre skal ha vori ei handklukke som då vart oppbevar i Aurdal kyrkje
eller prestegard! I 1665 ynskjer aurdølene ny kyrkje med tømra tårn. Då kan ein
få plass både til dei to små klokkene ”som nu brugis”, og dessutan dei to
store klokkene som før hang i stupulen, men no nokre år har stått på jordi
og ”icke wæret brugt”. I 1695 var det og fleire klokker, då det ”er girt een nye
Lædder Rem med Sølje til hvorudj Belden til den eene Klocke henger”. Ved
synfaring i 1740 er inventaret til stades ”undtagen de 2de smaa munk Klokker”.
”I Taarnet henger alleene 2de og altsaa mangle reen stoer Kloke, thi de øfrige
2de Kloker som Kierke Stolen handler om de findes vel, men ere Sprukne og
ubrugelige, thi vil de omstøbes til een stoer Klocke paa det at udi Taarnet kand
komme 3de Klocker som er alt hvad same taaler at bære, besagde omstøbnin
medtager 40 rdr.”
Til alt hell hadde den danske runeforskaren Worm hundre år
før fått til ei teikning av ei mellomalderklokke med runeinnskrift, frå
Aurdal. Worm fortel 1643 om klokketårnet med klokka. Runeene skal om teikningi
er rett setjast om til gamalnorsk slik: Kupman kerpe mik, dvs. Gudmann gerdi mi,
Gudmann (eller udmund?) gjorde meg. Sophus bugge har gissa på at avskrifti er
feil når det gjeld ein bokstav, at mannsnamnet skal vera Gudmar og runene frå
midt på 1100-talet. Anders Bugge daterer til ikring 1300, og då kunne ein
samanlikne namnet Gudmann med Hermann og Tidemann, som då var nyinnlånte namn i
Noreg, båe finn me i kjende stadnamn i aurdal sokn (Timannstølen og
Hermannstølen).
Til tradisjonane kring kyrkje og klokke høyrer og
klokkelåttane, i Valdres mange stader med einfelte, ofte noko humoristiske småe
rim til. Rangdi Moen frå Vestringsbygdi fortalde at dei stundom song etter
Aurdalskyrkjeklokkene: ”Ding, dang dalang, Tøstein Smalang”.
Reparasjon av kyrkjeklokke går att som ein raud tråd i
kyrkjerekneskapane. I 1752 får kyrkja ny klokke, den største og eldste i kyrkja
no. Klokka er laga i Nederland, og ynsket frå 1740 om å støype ny klokke av dei
to øydelagde som var i kyrkja då, kan det ikkje har vorti noko av. På klokka er
det arkantuspalmetter nedst og ornamentbord med englar øvst. Mellom bordane står
denne innskrifti: ”Joan Nicolaus Derck me fecit Hornæ Soli Deo Gloria Hornæ
1752” ”(J.N.Derck laga me” og ”Berre Gud Ære”). Slike nederlandske englefirser
er svært kjende, englande som spelar er eit meisterleg detaljkunstverk.
Ei klokke til fekk kyrkja i 1834, frå Knud Christian Schmidt
i Christiania (Oslo). I 1853 les me om ”Reparasjon paa den store Kirkeklokke,
samt Rem og Benking paa same 1 Spd 4 (ort) 2 (skilling). Tormod Haugen fortel at
farfar hans, Trond Haugen, var med på kyrkjeklokkereparasjon truleg kring
hundreårsskiftet. Klokka var for stor til å koma ned på ordinær vis, og dei laut
skjera ut noko av takbjelkane og ta hol i sjølve himlingi for å fire klokka ned.
Merke etter holet syner tydeleg rett fest for preikestolen.
Den nederlandske klokka ber svært så
tydelege merke etter ein grundig reparasjon.
I 1927 drøfter soknerådet ”den sprukne kyrkjeklokka”. Ein vil skaffe ny
kyrkjeklokke med balanseringsapparat til den gamle klokka og , dersom plassen i trnet tillet det. Ny klokke skal tingast hjå klokkestøypar
Olsen Nauen i Tønsberg
Klokkeskriften:
I. Soli Deo Gloria. Nicolaus Derck Me fecit. Hornae Anno 1757.
II. O. Olsen & Søns klokkestøperi, Nauen pr. Tønsberg 1927.
Ringer jeg til ro de døde,
Ringer jeg til kirkemøde,
Altid er jeg Herrens tolk,
at han samle vil sit Folk.
Ein video med ringing er spelt inn
i tårnet i Aurdal kyrkje. Videoen er å finne på CD'en "Underlege makter"
utgjeve på ta:lik plateselskap.